Damnica – siedziba urzędu gminy i sołectwa, licząca 1203 mieszkańców. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało tu 717 osób (17.05.1939r.)1. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1407 r. i wymieniona została wówczas nazwa Damnitze. W 1469 r. książę pomorski Eryk II przekazał w lenno braciom Klausowi i Lorenzowi von Stojentin kilka wsi pomorskich, wśród których była Damnica. W 1485 r. (oraz przez co najmniej następne 100 lat) majątek był w posiadaniu rodziny von Schwave. W I połowie XVII w. Wilhelm Hohenzollern, elektor brandenburski i książe pruski przekazał wieś (za zasługi w wojnie trzydziestoletniej) Danielowi Dietrichowi von Hepburn. Był on synem Edelmanna Aleksandra Hepburn, szkockiego zwolennika królowej Marii Stuart, który po jej śmierci uciekł do Starogardu na Pomorzu, gdzie ożenił się z córką bogatego kupca. Po śmierci Daniela Hepburn (zmarł na dżumę) majątek odziedziczył jego syn Fryderyk. Z klasyfikacji Hufena możemy dowiedzieć się, że jeszcze w 1717 r. Damnica była w posiadaniu Alexandra Ernsta von Hebron (Hepburn). Pod zarządem tej rodziny wieś przemianowano na Hepburn-Damnitz, a następnie na Hebron Damnitz. Również nazwisko rodowe „Hepburn” uległo zmianie na Hebron. W XVIII wieku Damnica należała do: Johana von Hainsky, Siegfrieda von Hainsky i jego córki Henrietty Dorothei, która poślubiła starostę Friedricha Bogislava von Puttkamer. W 1835 r. majątek w Damnicy kupił (za 12000 talarów) podpułkownik Heinrich Karl Philip von Damnitz. Następnie przejęli go: Richard von Blanckensee (1884)i baron Karl von Gamp (1910), który w 1890 r. ożenił się Klarą Bayer – córką Fridricha Bayera, założyciela koncernu chemicznego i farmaceutycznego. Po śmierci Karla (w 1918 r.) właścicielką majątku została Klara von Gamp, a po niej majątek przejęła (w 1938 r.) najstarsza córka Klara Armster.
Rolnictwo i działalność gospodarcza
W 1891 r. majątek w Damnicy liczył 1545 ha, w tym było: 752 ha gruntów ornych, 12 ha łąk, 27 ha pastwisk, 752 ha lasów i 2 ha powierzchni wodnych. W zabudowaniach gospodarczych znajdowały się: 42 konie, 189 sztuk rogacizny, 1078 owiec i 109 świń. Po 47 latach nowy właściciel majątku nie kładł nacisku na produkcję rolną. Powierzchnia majątku spadła do 750 ha, w tym było: 55 ha gruntów ornych i 695 ha lasów. Zaprzestano hodowli na skalę produkcyjną. Na własny użytek właściciela hodowano: 6 koni, 10 sztuk rogacizny i 20 świń. Poza majątkiem we wsi znajdowało się 86 gospodarstw rolnych, w tym:
– 28 o powierzchni od 0,5 do 5 ha,
– 27 o powierzchni od 5 do 10 ha,
– 30 o powierzchni od 10 do 20 ha,
– 1 o powierzchni powyżej 20 ha.
Przed II wojną światową handel i rzemiosło były w Damnicy dobrze rozwinięte. Działały tutaj: tartak należący do rodziny von Gramp-Massaumen’a, sklepy- wielobranżowy E. Liedtke, materiałów budowlanych Wodetzki’ego oraz towarów kolonialnych Wernera Platha, który prowadził również karczmę. We wsi działalność prowadzili między innymi: kominiarz Alfred Hoffmann, piekarz P. Schulz, malarz Natzmer, rzeźnik Paul Lenk oraz handlarz bydłem Alfred Lietzke. Swoje warsztaty mieli tutaj również:kowal H. Grunst, szewcy Daschke, Mickley i Sädler, oraz kołodzieje K. Guhl i H. Sill. Na dworcu kolejowym Pani Bertram prowadziła restaurację. Gabinet dentystyczny należał do H. Winkelmann’a.
Kościół
Mieszkańcy Damnicy byli w większości ewangelikami. W 1925 r. tylko 14 osób deklarowało katolicyzm. Wieś należała do parafii w Dammen (Damno), a tym samym do okręgu kościelnego Stolp-Altstadt (Słupsk Stare Miasto). Na przełomie 1906/1907 wybudowano( na południowo-zachodnim skraju parku dworskiego) kaplicę.
Ostatnie dni wojny
Miejscowość została zajęta przez wojska radzieckie 8 marca 1945 r. Podczas II wojny światowej zginęło 19 mieszkańców wsi, 75 zaginęło i 31 poległo w szeregach armii niemieckiej.
Cmentarze
Cmentarz nr 1
| Data założenia: | Brak danych |
| Położenie: | Po lewej stronie drogi wylotowej z Damnicy w kierunku Zagórzycy, za wiaduktem. |
| Współrzędne geograficzne: | N 54.498052°, E 17.267943° |
| Powierzchnia: | Brak danych. |
| Układ przestrzenny: | Granice cmentarza nieczytelne. Nie zachował się układ grobów. |
| Zachowały się: | Brak śladów świadczących o przeznaczeniu tej części terenu. |
Cmentarz nr 2
| Data założenia: | XIX wiek |
| Położenie: | Zachodni skraj wsi, po prawej stronie drogi wylotowej z Damnicy w kierunku Zagórzycy, przed wiaduktem. |
| Współrzędne geograficzne: | N 54.498837°, E 17.266770° |
| Powierzchnia: | ± 2900 m2 |
| Układ przestrzenny: | Posadowiony na wzniesieniu terenu na linii wschód-zachód. Zmarłych grzebano na linii wschód-zachód. Wejścia na teren grzebalny znajdowały się w narożnikach: północno-wschodnim i południowo-wschodnim. Kwatera dziecięca znajduje się w północno-zachodniej części cmentarza. |
| Najstarszy zachowany element: | Żeliwna tablica inskrypcyjna upamiętniająca Heinricha Böhnke zm. 18.03.1888r. |
| Zachowały się: | – 42 krzyże żeliwne, – 23 granitowe podstawy pod żeliwne krzyże, – 2 drewniane krzyże, – 2 krzyże wykonane z metalowych rur, – 1 granitowy obelisk, – 2 nagrobki z betonowym krzyżem, – 5 kamiennych krzyży, – 2 Kamienne nagrobki, – 5 żeliwnych płyt inskrypcyjnych, – 3 żeliwne ażurowe ogrodzenia grobów, – 12 obrysów mogił (z granitu i betonu), – 13 obrysów mogił w kształcie trumny (tumby), – 4 nagrobki w kształcie pnia drzewa, bez tablic inskrypcyjnych, – 42 fragmenty po nagrobkach, |
Cmentarz właścicieli ziemskich
| Data założenia: | Brak danych. |
| Położenie: | Około 100 m po prawej strony drogi Damnica – Damno. |
| Powierzchnia: | ± 1500 m2 |
| Współrzędne geograficzne: | N 54.50414° E 17.28588° |
| Układ przestrzenny: | Na założenie wykorzystano naturalną kotlinę. Od strony południowo-zachodniej kotlinę zamykało 42m ogrodzenie składające się z 2 słupów bramy wejściowej i 10 filarów podtrzymujących metalowe przęsła. W centralnym punkcie cmentarza, na wprost bramy wejściowej, znajdował się grobowiec, w którym pochowano Karla von Gamp (zm. 1918) i Klare von Gamp. Do jego budowy użyto m.in. cegieł: czerwonej typu gotyckiego (0,30m x 0,14m) oraz w formie sześcianu i profilowanej ozdobnej. Miejsce głównego grobowca jest położone na linii północny-wschód – południowy-zachód. Został on całkowicie zniszczony. Z zachowanych śladów możemy jedynie określić jego przybliżoną wielkość: szerokość 4,0 m, długość 8,0 m. Od 1919 r. do 1970 r. znajdował się w tym miejscu pomnik wykonany przez znanego niemieckiego rzeźbiarza Fritza Klimscha. Rzeźba przedstawiała klęczącego nagiego mężczyznę, który podpierał ręką pochyloną głowę. Klęczał on na wysokim postumencie z wapnia muszlowego. Rzeźba została sprowadzona przez Klarę von Gamp. Obecnie pomnik znajduje się w Słupsku, na skwerze Pierwszych Słupszczan. Na zachodnim skraju cmentarza, 14m od ogrodzenia znajduje się drugie miejsce pochówkowe (2,96m x 3,78m), otoczone granitową opaską (0,25m x 0,25m). W granitowych blokach były zamontowane metalowe słupki o przekroju kwadratowym, na których wspierały się przęsła okalającego grób wraz z żeliwnymi tablicami inskrypcyjnymi. Grób jest posadowiony na linii północny-wschód – południowy-zachód. We wschodniej części cmentarza znajdują się obok siebie dwa grobowce położone na linii wschód – zachód. |
| Zachowały się: | – pomnik wykonany przez Fritz′a Klimsch′a, który obecnie znajduje się w Słupsku przy ul. Starzyńskiego, – żeliwna tablica inskrypcyjna upamiętniająca 5 zmarłych członków rodziny von Damitz. |
Przy drodze wylotowej z Damnicy w kierunku Zagórzycy znajduje się stadion sportowy z 1924 r., wybudowany na terenie darowanym mieszkańcom wsi przez baronową Klarę von Gramp. Przed wojną był to jeden z lepiej wyposażonych obiektów sportowych w powiecie. Na jego terenie znajdowało się miejsce upamiętniające poległych podczas I wojny światowej mieszkańców Damnicy i należącego do niej okręgu wiejskiego. Wejście na teren stadionu i do miejsca pamięci znajdowało się po prawej stronie drogi wylotowej ze wsi w kierunki Mianowic. Zachowały się filary bramy z ociosanych bloków granitowych. Na przeciwko bramy znajdowały się szerokie (na 8 m), schody prowadzące do kaplicy, która była pokryta dwuspadowym dachem. W jej wnętrzu, w tzw. sali bohaterów znajdowała się tablica z czarnego granitu ze słowami „Ku czci poległych naszych braci w I wojnie światowej 1914-1918.”.
Zachodnia granica stadionu była obsadzona 27 dębami. Pod każdym z drzew znajdował się polny kamień z wyrytym imieniem, nazwiskiem, datą urodzin i datą śmierci poległego. Obecnie odnaleziono 4 kamienie upamiętniające Karla Böhnke, Karla Kosbab, Hermanna Kosbab i Karla Radtke. W północno-wschodnim rogu boiska znajdował się pomnik upamiętniający jedynego poległego mieszkańca Damnicy podczas wojny francusko-pruskiej. Na granitowym głazie znajdowała się inskrypcja: „Zu Ehren des Sergeanten Heinrich Pionke, geb. 24.6.1840 zu Hebrondamnitz, gef. 23.1.1871 im Gefecht vor Dijon als Fahnenträger des II. Btls. 8. Pomm. Inftr. Regts. Nr 61 – Getreu bis in den Tod” 3
Pochowani na cmentarzu rodowym
| Nazwisko | Imię | Tytuł / oznaczenie | Data urodzenia | Data śmierci |
| von Arnim geb. v. Damitz | Clara | – | –.–.—- | 01.05.1883 |
| von Blanckensee | Erich | – | –.–.—- | 10.01.1859 |
| von Blanckensee | Anna | – | –.–.—- | 13.04.18– |
| von Damitz | Heinrich Karl Philip | Podpułkownik. | –.–.—- | 05.01.1869 |
| von Damitz geb.v. Puttkamer | Henriette | – | –.–.—- | 27.05.1848 |
| von Gamp | Karl | Baron. | –.–.—- | –.–.1918 |
| von Gamp geb. Bayer | Klara | Córka znanego przemysłowca farmaceutycznego. | –.–.—- | –.–.1938 |
Pochowani na cmentarzu w Damnicy
| Nazwisko | Imię | Tytuł / oznaczenie | Data urodzenia | Data śmierci |
| Birr | Karl | Mąż Johanne z dm. Kosbab, mistrz bednarski. | 15.05.1827 | 09.05.1912 |
| Birr geb. Kosbab | Johanna | Żona Karla Birr. | 21.09.1825 | 22.11.1887 |
| Birr | Albert | – | 15.12.1868 | 27.06.1928 |
| Birr geb. Reiske | Emma | – | 11.12.1892 | 07.04.1940 |
| Birr | Heinrich | Robotnik. | 18.07.1861 | 15.04.1908 |
| Bödler | Heinz | Zginął śmiercią lotnika podczas szkolenia. | 20.02.1918 | 24.03.1943 |
| Boelzke | Wilhelm | Hodowca owiec. | 25.09.1831 | 18.09.1916 |
| Böhnke | Heinrich, Hermann | – | 20.12.1882 | 12.05.1904 |
| Böhnke | Franz | – | 26.09.1851 | 25.01.1890 |
| Böhnke | Heirich | – | 04.03.1817 | 18.03.1888 |
| Böhnke | Albert | Syn listonosza Böhnke. | 26.09.1893 | 28.04.1894 |
| Böhnke geb. Mischke | Mischke Dorothea | – | 02.12.1820 | 21.12.1891 |
| Bonneß | Carl | Zwrotniczy. | 11.02.1861 | 16.12.1903 |
| Cilrid | Franz | – | 19.05.18-9 | 01.04.1904 |
| Dehn | Gizela | – | 15.08.1884 | 08.04.1947 |
| Dollase | Albert | – | 10.01.1868 | 03.06.1903 |
| Dollase | Paul Franz Wilhelm | – | 11.07.1897 | 10.04.1914 |
| Franziska | Bertha | – | 21.09.—- | 18.12.1913 |
| Freitag geb. Gildemeister | Henriette | – | 05.03.1841 | 01.11.1900 |
| Gaedtke | Wilhelm | – | 02.07.1815 | 15.11.1899 |
| Garbe | Bernhard | – | 09.02.1850 | 19.06.1906 |
| Garbe | Albert | – | 24.06.1836 | 13.04.1894 |
| Gilrich | Franz | – | 19.05.1849 | 01.04.1904 |
| Golchert geb. Hingst | Friederike | Deputatnik. | 06.08.1835 | 10.11.1904 |
| Grabow | Erich | – | 14.02.1905 | 27.09.1933 |
| Grabow geb. Papart | Rudolpfine | – | 25.08.1879 | 17.01.1920 |
| Greinke geb. Pett | Johanna | – | 09.12.1850 | 25.03.1902 |
| Groth | Karl | – | 25.02.1837 | 24.02.1922 |
| Guhl | Meta | – | 13.12.1919 | 08.09.193- |
| Guhl | Otto | – | 12.09.1807 | 11.03.1910 |
| Hingst | Berta | – | 09.09.1870 | –.05.1945 |
| Hingst | Otto | – | 17.09.1873 | –.04.1956 |
| Hochfeld | Henriette | – | 15.12.1839 | 08.09.1902 |
| Hoppe | Hermann | – | 07.08.1861 | 15.03.1902 |
| Jeschke | Ferdinand | – | 20.01.1859 | 11.02.1942 |
| Kirk | Frieda | – | 03.06.1922 | 17.07.1943 |
| Kirk | Karl | – | 24.12.1872 | –.–.—- |
| Kirk | Karol | – | 03.11.1899 | 28.01.1968 |
| Kirk | Emma | – | 01.01.1896 | 13.02.1982 |
| Kosbab | Gottlieb | Leśniczy. | 05.01.1833 | 18.01.1915 |
| Kosbab | Karl | – | 14.07.1859 | 25.12.1910 |
| Kosbab | Max | – | 01.03.1885 | 27.05.1935 |
| Kramp | Wilhelm Friedrich | – | 15.10.1881 | 01.07.1901 |
| Krause geb. Radtke | Bertha | – | 18.10.1853 | 12.05.1939 |
| Krause | Berta | – | 17.06.1884 | 18.04.1912 |
| La–ge | Margarete | – | 18.07.1890 | –.02.1935 |
| Leese | Erna | – | 03.01.1909 | 08.03.1933 |
| Lietzke | Gustav | Handlarz bydłem / mąż Louise z dm. Kranzusch. | 11.11.1817 | 09.10.1889 |
| Lietzke geb. Kranzusch | Louise | Żona Gustava Lietzke. | 22.09.1821 | 30.12.1903 |
| Lüdtke | Frieda Bertha Franziska | – | 21.09.1900 | 18.12.1913 |
| Massow geb. Ulrich | Emma | Córka Berty i Friedricha Ulrich. | 11.12.1891 | 30.07.1920 |
| Marohn | Karl | – | 04.06.1900 | 17.10.1955 |
| Mathilde geb. Rünstler | Wilh. | – | 19.01.1830 | 17.10.1906 |
| Mickleÿ | Johann | Właściciel gospodarstwa. | 03.09.1853 | 03.12.1911 |
| Müller | Wolfgang | – | 10.08.1945 | 31.10.1945 |
| Müller | Theodor | Pasterz. | 12.06.1848 | 28.09.1903 |
| Müller | Wilhelm | Cieśla. | 22.08.1830 | 31.03.1906 |
| Müschke geb. Krupp | Henriette | – | 15.08.1832 | 01.07.1906 |
| Nitz | Hermann | – | 04.12.1841 | 09.01.1904 |
| Parpat | Otto | – | 20.02.1895 | 10.04.1933 |
| Parpat geb. Birr | Adeline | – | 13.12.1850 | 14.01.1899 |
| Perlid geb. Seils | Johanna Karoline | – | 24.06.1837 | 24.02.1912 |
| Plath geb. Strehow | Emma | – | 01.03.1865 | 12.11.1938 |
| Plath | Maria | – | –.04.188- | 17.02.1939 |
| Plath | Friedrich | – | 30.05.1— | -2.03.—- |
| Priebe | August | Mąż Karoline z dm. Müller. | 01.02.1835 | 29.05.1898 |
| Priebe geb. Müller | Karoline | Żona Augusta Priebe. | 01.12.1836 | 18.08.1924 |
| Priebe | Wilhelm | – | 11.01.1828 | 30.04.1902 |
| Priebe | Robert | – | 19.06.1857 | 18.10.1915 |
| Priebe geb. Bruder | Johanna | – | 11.11.1829 | 10.11.189- |
| Radtke | Therese | – | 17.04.1871 | 05.01.1934 |
| Radtke geb. Radtke | Bertha | – | 18.10.1853 | 12.05.1939 |
| Radtke | Leo | Inftr.-Regt. 46 / zmarł w Halberstadt. | 08.11.1890 | 08.03.1919 |
| Radtke | Albert | – | 08.03.1881 | 10.12.1919 |
| Radtke geb. Blau | Adeline | – | 20.05.1862 | –.09.1917 |
| Retzlaff | Heinrich | Mąż Johanne z dm. Miottel. | 27.09.1845 | 22.12.1926 |
| Retzlaff geb. Miottel | Johanna | Żona Heinricha. | 14.01.1840 | 20.03.1909 |
| Ritz | Hermann | Młynarz. | 04.12.1841 | 09.01.1904 |
| Sädler | Werner | – | 08.12.1898 | 29.04.1935 |
| Sädler | Heinz | Sierżant Luftwaffe, zginął podczas szkolenia. | 20.02.1918 | 24.03.1943 |
| Schardin geb. Lenke | Adeline | – | 16.08.1836 | 26.10.1914 |
| Schoth geb. Bolduan | Anna | – | 03.04.1890 | 09.10.1941 |
| Schulz | Albertine | – | 26.08.1829 | 19.04.1899 |
| Schwarz | Loise | – | 22.03.1893 | 04.08.1913 |
| Schwate geb. Schneider | Maria | – | 13.03.1839 | 14.08.1904 |
| Specht | Henny | Nauczycielka. | 24.10.1893 | 24.12.1945 |
| Specht | Hellmut | Pilot Luftwaffe / grób symboliczny. | –.–.1916 | –.–.1941 |
| Specht | Harry | Pilot Luftwaffe. | –.–.1919 | –.–.1944 |
| Stach | Emil | Majster budowlany. | 02.04.1896 | 18.10.1941 |
| Steffenhagen | Johann | – | 26.11.1835 | 18.04.1899 |
| Steffenhagenn geb. Groth | Johanna | – | 22.08.1838 | 30.09.1901 |
| Striecker | Karl | – | 25.11.1835 | 20.12.1906 |
| Szczepan | Walter Frich | – | 22.04.1895 | 19.01.1910 |
| Trapp | Erich | – | 08.10.1914 | 04.09.1915 |
| Trapp | Gerhard | – | 22.09.1921 | 02.10.1922 |
| Trapp | Gustav | – | 30.06.1858 | 10.07.1924 |
| Ulrich | Friedrich | Mąż Berty z dm. Massow. | 05.04.1837 | 13.10.1927 |
| Ulrich geb. Striecker | Berta | Żona Friedricha Ulrich. | 05.08.1857 | 15.01.1916 |
| Wiedenhöst | Karl | – | 20.01.1882 | 01.06.1912 |
| Wiedenhöst | Karl | Weteran wojny prusko-francuskiej 1870-1871. | 08.07.1843 | 27.06.1925 |
| Wiedenhöst geb. Nofke | – | Żona Karla Wiedenhöst, weterana wojny 1870-1871. | 22.05.1844 | 20.09.1910 |
| Wummel | Franz | – | 04.09.1875 | 03.04.1920 |
| Zilske | Hermine | – | 16.03.1849 | 11.11.1905 |
| Zitzke | Axel | – | 12.10.1944 | 19.04.1945 |
HebronMieszkańcydamnitz (Damnica) polegli podczas wojen
| Stopień | Nazwisko | Imię | Data urodzenia | Data śmierci | Miejsce śmierci / wiek / uwagi |
| – | Pionke | Heinrich | 24.06.1840 | 23.01.1871 | II Btls. 8 Pomm. Inftr. Regts. Nr 61 / poległ w bitwie pod Dijon (Francja).3 |
| – | Kosbab | Hermann | 03.09.1880 | 08.12.1914 | – |
| – | Radtke | Karl | 13.05.1888 | 08.12.1914 | – |
| – | Böhnke | Karl | 12.02.1880 | 27.06.1915 | – |
| – | Kosbab | Karl | 09.02.1882 | 05.10.1915 | – |
| Gefreiter | Radtke | Leo | 08.11.1890 | 08.03.1919 | Inftr.-Regt. 46 / zmarł w Halberstadt. |
| Oberleutnant | Specht | Hellmut | –.–.1916 | –.–.1941 | Pilot Luftwaffe / lat 26 / zginął nad Kanałem La Manche / syn Henny Specht. |
| Feldwebel | Sädler | Heinz | 20.02.1918 | 24.03.1943 | Kandydat na pilota / zginął śmiercią lotnika / 25 lat / syn Ernsta Sädler’a / mszę za zmarłego odprawiono w Damnicy 02.04.1943 r. o godz. 16.30.2 |
| Feldwebel | Specht | Harry | –.–.1919 | –.–.1944 | Pilot Luftwaffe / lat 25 / syn Henny Specht. |
Źródło:
1. Karl Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern, Bonn 1989, ss. 563-566.
2. Die Grenz-Zeitung – 1943.
3. Materiały o Damnicy otrzymane od Pani Ewy Kazanowicz.
![Hier ruhet in Gott / die Ehefrau des [?] / Wilch. Baedtke / Mathilde, geb. Rünstler / geb. 19. Janr. 1830 gest. 17. Oktbr. 1906 / Ruhe sanft.](https://cmentarze.slupsk.pl/wp-content/uploads/2024/01/damnica006.jpg)
![Żeliwna tablica inskrypcyjna zamocowana na ażurowym ogrodzeniu okalającym grób. Napis na tablicy: Hier ruhet in Gott / die Ehefrau des Bau[---]ers / Schwate / Maria geb. Schneider / geb. 13. März 1839, gest. 14. Aug. 1904.](https://cmentarze.slupsk.pl/wp-content/uploads/2024/01/damnica009.jpg)
