Smołdziński Las
Banner

Smołdziński Las - Holzkathen

Smołdziński Las - jedna z 16 wsi sołeckich w gminie Smołdzino. Osady na tym terenie zwane Holzkathen (Smołdziński Las) zostały założone w 1777 r. przez Franza Balthasara Schönberg von Brenckenhoff - tajnego radcę do spraw finansów, wojny i domen Fryderyka Wielkiego. Powstały tam dwa duże gospodarstwa holenderskie, a także osiedlono 16 zagrodników i 4 rodziny pasterskie. Na początku lat 30 XX wieku w skład wspólnoty Holzkathen (Smołdziński Las) wchodziły samodzielne osady: Bathara, Bäck, Bohr, Bratsch, Brenkenhofsthal, Brimberg, Chims, Czapock, Damm, Deutschmann, Gorni, Gromoll, Grünhof, Hastigsputh, Klötzen, Kreuz, Lukowe, Piezkamp, Radtke, Schippern, Scholpin, Schulgrommisch, Sduni, Stewerkowe, Wilhelmshof. Była to najdłuższa wieś w powiecie słupskim, której powierzchnia wynosiła 10,1 kilometrów kwadratowych. Według spisu powszechnego przeprowadzonego 17 maja 1939 r. wspólnota liczyła 841 osób mieszkających w 131 zabudowaniach. Rozproszenie zabudowań na tym terenie wynikało z przyczyn geologicznych. Był to teren pełen bagien i moczarów poprzetykany niskimi piaszczystymi pagórkami. To były pierwsze miejsca pod zasiedlenia.

Rolnictwo i działalność gospodarcza

Wg danych z maja 1939 r. w Smołdzińskim Lesie znajdowało się 145 gospodarstw rolnych, w tym:
- 35 o powierzchni od 0,5 do 5 ha,
- 54 od 5 do 10 ha,
- 48 od 10 do 20 ha,
- 9 od 20 do 100 ha.
- 1 powyżej 100 ha.
Jednymi z większych gospodarzy byli:
Fritz Baeter posiadający 24 hektary ziemi, 2 konie, 21 sztuk rogacizny i 22 świnie;
Franz Leck posiadający 24 hektary ziemi, 3 konie, 23 sztuki rogacizny i 25 świń;
Karl Manzke posiadający 23 hektary ziemi, 2 konie, 21 sztuk rogacizny i 20 świń.
W latach 1941/42 działały tutaj: stolarnie Ernesta Haaslera i Augusta Haaslera, karczmy Georga Benke i Ernesta Grommisch, sklepy wielobranżowe należące do Willyego Klicka i Leo Knopa, kuźnia Hermanna Kuss i zakład kołodziejski Wilhelma Müllera.

Kościół

Ludność wsi była w większości wyznania ewangelickiego. W 1925 r. katolicyzm deklarowało tylko 19 osób, a jedna osoba była niewierząca. Miejscowość należała do parafii w Smołdzinie, a tym samym do okręgu kościelnego Stolp-Altstadt (Słupsk Stare Miasto).

Szkoła

W 1932 r. znajdowała się tutaj czterostopniowa szkoła powszechna z trzema nauczycielami, do której uczęszczało 150 dzieci. Dnia 30.10.1937 r. poświęcono nowe zabudowania dla nauczycieli z dwoma mieszkaniami służbowymi oraz przebudowano budynek starej szkoły. Jednymi z ostatnich nauczycieli byli Garbe, Nitz i Walter Marx.

Ostatnie dni wojny

Kilka dni przed wkroczeniem Rosjan wieś była zapełniona uchodźcami. 9 marca 1945 r. do Smołdzińskiego Lasu wkroczyły (od strony Główczyc) wojska radzieckie. Mimo braku jakiegokolwiek oporu Rosjanie spalili 9 gospodarstw – Augusta Pollex, Wilhelma Pollex, Karla Pollex I, Emila Noffke, Wilhelma Noffke, Wilhelma Grommischa II, Franza Damaschke, Otto Walk i Franza Knop I. Ponadto aresztowali oni i wywieźli wielu mieszkańców. Po niektórych ślad zaginął. Pod koniec marca 1945 r. wszyscy mieszkający w Holzkathen ludzie musieli opuścić domostwa, ponieważ teren wybrzeża został ogłoszony strefą zamkniętą. Ludność wsi znalazła schronienie w Potęgowie, Wielkiej Wsi i Świtałach. W czerwcu 1945 r. w Smołdziński Lesie znajdował się obóz jeniecki, w którym przebywało około 200 żołnierzy niemieckich. Później przetransportowano ich do Pillau (obecnie Bałtijsk – Rosja). W lipcu 1945 r. do wsi przybywają pierwsi polscy osadnicy . Z ich rąk ginie dwóch niemieckich mieszkańców – August Prög i Wilhelm Noffke.
Straty wojenne wśród ludności cywilnej Holzkathen (Smołdziński Las) wynosiły: 20 zabitych, 146 zaginionych oraz 21 poległych.

Cmentarz

Data założenia: XIX wiek. Brak dokładnych danych.  
Wyznanie / parafia: Ewangelicki / parafia w Smołdzinie. 
Status: Nieczynny. 
Położenie: Na wschodnim skraju wsi. Na rozstaju dróg Czołpino-Kluki. 
Współrzędne geograficzne: N 54.691188⁰ E 17,249937⁰ 
Powierzchnia: ± 2940 m2   (szerokość  ± 35,00 m x długość ± 84,00 m).
Układ przestrzenny: Posadowiony na niewielkim wzniesieniu terenu na linii wschód - zachód. W centralnym miejscu terenu pochówkowego znajdował się pomnik upamiętniający poległych mieszkańców wsi podczas I wojny światowej. Nie zachował się układ kwater i grobów. W północno-zachodniej części cmentarza znajdowała się drewniana kaplica cmentarna. Wschodnią granicę terenu wytyczają filary z czerwonej cegły. 
Drzewostan i roślinność:   
Najstarszy zachowany element:  Krzyż żeliwny upamiętniający Friedricha Pigorsch - zm. 03.04.1877 r.
Zachowały się: 
  • 7 granitowych podstaw pod żeliwne krzyże,
  • 7 krzyży żeliwnych,
  • 1 krzyż żeliwny dziecięcy,
  • 7 krzyży ażurowych,
  • 3 żeliwne tablice inskrypcyjne,
  • 2 kamienne tablice inskrypcyjne,
  • 2 kamienne stele,
  • 2 krzyże kamienne,
  • 1 krzyż kamienny dziecięcy,
  • 3 kamienne nagrobki z inskrypcjami. 

Karty inwentaryzacyjne elementów nagrobnych w posiadaniu autora strony.

 

Pochowani na cmentarzu w Smołdzińskim Lesie

Nazwisko Imię Tytuł / oznaczenie Data urodzenia Data śmierci
Benke  Carl August  30.08.1892  17.06.1893 
Bonke  Emil  Kowal. Mąż Emmy z dm. Pollex. 21.11.1862  15.02.1939
Bonke geb. Pollex Emma  Żona Emila Bonke  09.06.1866 03.03.1941 
Grommisch  Paul  Brat Artura Grommisch zmarłego 24.07.1908 r.  30.04.1909  17.02.1910 
Grommisch  Artur  Brat Paula Grommisch zmarłego 17.02.1910 r.  18.06.1908  24.07.1908 
Jach Karl - 21.04.1905 10.09.1918
Janz Marie - 07.01.1897 03.12.1918
Kirr geb. Noffke Johanne  - 07.06.1833  16.08.1921 
Klück  Pauline  Siostra Auguste Klück, zmarłej 15.08.1918 r.  07.10.1897  22.01.1922 
Klück  Auguste  Siostra Pauline Klück, zmarłej 22.01.1922 r.  23.11.1895  15.08.1918 
Knop  Adolph, Franz, Hermann  07.11.1903  26.08.1909 
Knop Otto Brat Auguste Knop, zmarłej 14.02.1913 r. 08.03.1912 21.03.1912
Knop Auguste  Siostra Ottona Knop, zmarłego 21.03.1912 r.  09.02.1913  14.02.1913 
Knop Minna  07.12.1887  30.05.1903 
Knop Wilhelm  - 28.01.1900  26.11.1900 
Knop Walter  --.02.1905  22.08.1911 
Knop Heinrich  Mąż Johanny z dm. Noffke zmarłej 29.12.1941 r.  09.07.1849  04.08.1937 
Knop geb. Noffke Johanna  Żona Heinricha Knop zmarłego 04.08.1937 r.  23.11.1858  29.12.1941 
Kritsch Walter  - 11.03.1927  01.06.1927 
Marschke  Maria  04.04.1926  28.03.1927 
Martelock  Johann Gottfried Mąż Ernestine z dm. Woggon zmarłej 03.10.1897 r.  05.05.1805  18.10.1888 
Martelock geb. Woggon Ernestine Żona Johanna Martelock zmarłego 18.10.1888 r. 22.09.1816 03.10.1897
Noffke Wilhelm - --.--.---- --.--.1945
Noffke geb. Benke Adeline - 05.12.1862 26.03.1931
Palch[Palck] Carl Ludwig - 15.10.1895 02.11.1901
Pigorsch Friedrich - 24.11.1807 03.04.1877
Pigorsch Johann - 15.01.1844 30.10.1922
Pigorsch Henriette - 22.07.1827 01.01.1882
Pigorsch August Joh. Chris. - 2-.07.1864 22.09.1872
Pigorsch Anna - 13.12.1899 23.06.1908
Pollex Carl Ludwig Mąż Louise z dm. Martelock zmarłej 15.09.1879 r. 09.05.1824 27.05.1889
Pollex Helene - 27.12.1911 20.07.1917
Pollex geb. Martelock Louise Żona Carla Poller zmarłego 27.05.1889 r. 09.05.1824 15.09.1879
Pollex geb. Müller Emilie - 08.02.1879 15.10.1942
Pollex Gudrun - 22.12.1940 16.01.1941
Pollex  Friedrich  Żeglarz.  --.--.----   --.--.----
Prög August - --.--.---- --.--.1945
Resske geb. Rennhack Auguste - 16.04.1864 20.10.1936
Tschirr Karl Syn właściciela mleczarni Karla Tschirr. 17.01.1935 27.07.1936
Tschirr geb. Schiewer Auguste - 27.08.1865 03.08.1896
Tschirr August Hodowca cieląt. Mąż Adeline z dm. Jach. 06.02.1837 23.04.1894
Tschirr geb. Jach Adeline Żona Augusta Tschirr. 20.04.1842 19.11.1927
Vanderlee Erich, August - 20.02.1908 17.03.1908
Waggon Walter - 26.01.1912 15.04.1912
Weitzig Friedrich Mąż Adeline z dm. Verk zmarłej 13.03.1909 r. 04.04.1834 14.02.1891
Weitzig geb. Verk Adeline Żona Friedricha Weitzig zmarłego 14.02.1891 r. 23.01.1849 13.03.1909
Weichbrod - Kobieta. --.--.---- --.--.----
Weichbrod - Mężczyzna. --.--.---- --.--.----
Wetzke Hermann - 30.12.1872 17.03.1933
[-------- geb. Jost] Marta - 11.01.1904 24.09.1943


Źródło:
1. Strategia rozwiązywania problemów społecznych gminy Smołdzino na lata 2008-2015, Smołdzino 2008, str. 8.
2. Karl Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern, Bonn 1989, ss. 577-580.