Rzuszcze
Banner

Rzuszcze - Ruschütz

Rzuszcze - wieś sołecka w gminie Główczyce. Przed wojną mieszkało tutaj 506 osób (dane z 17.05.1938 r.). Do końca XVIII w. większość tutejszej ludności mówiła po kaszubsku. Pierwsze informacje o miejscowości pochodzą z 1499 r. Była ona wówczas lennem rodziny von Kleist. Po śmierci Joachima Ewalda von Kleist majątek przejął w 1740 r. na zasadzie umowy podporucznik Franz Kasimir von Kleist. Również w XIX w. wieś należała do tej rodziny. Ostatnimi właścicielami Ruschütz (Rzuszcze) byli: od 1910 r. Hans von Kleist i od 1928 r. Ewald von Kleist, który zmarł w Hamburgu w 1967 r.

Rolnictwo i rzemiosło

W 1939 r. we wsi było 77 gospodarstw rolnych, z których 56 było o powierzchni powyżej 10 ha, a 5 przekraczało 20 ha. W Ruschütz (Rzuszcze) znajdowały się: karczma oraz sklep wielobranżowy, należące do Wilhelma Bars. Mieli tutaj swoje zakłady rzemieślnicze: kowal Karl Vallentin oraz szewc P. Sylwester.

Kościół

Wszyscy tutejsi mieszkańcy byli wyznania ewangelickiego i należeli do parafii w Glowitz (Główczyce), a tym samym do okręgu kościelnego Stolp Altstadt (Słupsk Stare Miasto).

Szkoła

We wsi działała jednostopniowa szkoła powszechna z jednym nauczycielem. Jednymi z ostatnich uczących w niej byli: Günter Block i Theodor Sonntag, który zmarł w obozie jenieckim w okolicach Lęborka, do którego został zesłany za członkostwo w Volkssturmie.

Ostatnie miesiące wojny

W marcu 1945 r. Ruschütz (Rzuszcze), podobnie jak większość miejscowości Pomorza było przepełnione uchodźcami. W nocy 8 marca 1945 r. około godziny trzeciej, miejscowy burmistrz wydał rozkaz do ewakuacji mieszkańców wsi. Tylko kilku z nich wykonało jego polecenie. Ruschütz (Rzuszcze) zostało zajęte przez radzieckie oddziały pancerne 9 marca 1945 r. W trakcie zdobywania wsi otworzyły one ogień do pojedynczych żołnierzy piechoty i członków Volkssturmu. Po zajęciu miejscowości została utworzona tutaj radziecka komendantura. Żołnierze radzieccy aresztowali w pierwszych tygodniach swojej władzy wielu tutejszych mieszkańców. Niektórzy z nich już nigdy nie wrócili, m.in nauczyciel Theodor Sonntag i Wilhelm Kirk aresztowany za członkostwo w Volkssturmie. W 1946 r. do Ruschütz (Rzuszcze) przybyli pierwsi polscy osadnicy. Rozpoczęła się wówczas deportacja ludności niemieckiej za Odrę. W pierwszej kolejności wieś opuścili uchodźcy z Prus Wschodnich i Zachodnich. Po nich przyszła kolej na stałych mieszkańców. Największa liczba osób opuściła swoje domostwa 26.07.1947 r. Kilka dni później wieś opuścili pozostali mieszkańcy.
Straty wojenne wśród ludności cywilnej Ruschütz (Rzuszcze) wynosiły: 16 zabitych i 35 zaginionych. W szeregach armii niemieckiej poległo 23 mieszkańców tej miejscowości.

Cmentarz - mieszkańców Rzuszcza i Rzuskiego Lasu (Sophienthal)

Data założenia: Brak danych.
Położenie: Na zachód od zabudowań wiejskich.
Współrzędne geograficzne: N 54°37’983” E 17°25’966”
Powierzchnia: Brak danych.
Układ przestrzenny: Nie zachowały się granice terenu pochówkowego. Cmentarz był posadowiony na planie prostokąta, położonego na linii północny-wschód - południowy-zachód. Wejście znajdowało się od strony północno-wschodniej. Z nielicznie zachowanych elementów nagrobnych wynika, że w części południowo-wschodniej cmentarza znajdowała się kwatera na pochówki dziecięce. W części północno-zachodniej zachował się fragment muru, który mógł stanowić fragment grobowca lub kaplicy.  
Zachowały się: 10 granitowych podstaw pod żeliwne krzyże, 1 nagrobek w kształcie ściętego pnia drzewa bez tablicy inskrypcyjnej, 1 płyta nagrobna z granitu, 3 obrysy mogił (materiał: granit, beton), 2 obrysy mogił w kształcie otwartej trumny, tzw. tumby, 2 płyty inskrypcyjne, 3 krzyże betonowe, 1 fragment granitowej płyty inskrypcyjnej z nagrobka dziecięcego, 31 fragmentów elementów nagrobnych,

 


Pochowani na starym ewangelickim cmentarzu

Nazwisko Imię Tytuł / oznaczenie Data urodzenia Data śmierci
Bahr August Mąż Auguste z dm. Musch. 10.01.1861 17.06.1939
Bahr geb. Musch Auguste Żona Augusta Bahr. 18.01.1862 24.09.1938
Bahr Walter - 11.08.1918 19.04.1942
Grefens Karl Mąż Berty z dm. Knop.  13.10.1856 19.02.1934
Grefens geb. Knop Berta Żona Karla Grefens. 19.03.1857 10.02.1940
Krause - - --.--.---- 28.02.1922
Selke Karl   25.08.1889 16.12.1936


Źródło:
1. Karl Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern, Bonn 1989, ss. 1030-1034.